Łysienie bliznowate: czy przeszczep włosów jest możliwy

W skrócie. Łysienie bliznowate to grupa chorób, w których stan zapalny niszczy mieszki włosowe, a w ich miejscu powstaje tkanka bliznowata. Zniszczone mieszki nie regenerują się, dlatego przeszczep może w zasadzie zakryć taki obszar, ale tylko wtedy, gdy choroba jest nieaktywna, a rozpoznanie potwierdzone. Jeśli stan zapalny się utrzymuje, nowe grafty również mogą ucierpieć. Dlatego najpierw wykonuje się diagnostykę i kontrolę aktywności procesu, następnie ostrożny przeszczep próbny, a nie od razu pełny zabieg.

Większość osób z wypadaniem włosów ma do czynienia z łysieniem androgenowym lub telogenowym, w których mieszek pozostaje żywy i „śpi”. Łysienie bliznowate ma inny mechanizm: mieszek nie tylko słabnie, lecz ulega zniszczeniu. To sprawia, że jest to odrębny i znacznie trudniejszy temat niż zwykłe łysienie.

Poniżej omówiono, co dzieje się ze skórą głowy, jak lekarze odróżniają postać aktywną od „wypalonej”, w jakich przypadkach przeszczep jest możliwy i dlaczego żaden rzetelny specjalista nie obiecuje tu gwarantowanego efektu.

Czym jest łysienie bliznowate i czym różni się od innych rodzajów łysienia

W łysieniu bliznowatym (cykatrycjalnym) reakcja immunologiczna lub zapalna obejmuje okolicę wokół mieszka, w tym miejsce, w którym znajdują się komórki macierzyste cebulki włosa. Gdy te komórki obumierają, mieszek zostaje zastąpiony tkanką łączną. Skóra w takich miejscach jest zazwyczaj gładka i błyszcząca, bez widocznych ujść mieszków. Ogólny przegląd tej grupy chorób znajduje się na stronie o łysieniu bliznowatym.

Kluczowa różnica w porównaniu z łysieniem androgenowym jest prosta: w łysieniu androgenowym mieszki ulegają miniaturyzacji, ale pozostają, i można je wspierać terapią. W łysieniu bliznowatym utraconego mieszka nie da się przywrócić żadnymi środkami. Leczenie ma wtedy jeden cel: zahamować stan zapalny, aby nie obumierały mieszki, które jeszcze pozostały.

Kolejna cecha to objawy. Nierzadko pojawiają się swędzenie, pieczenie, bolesność, łuszczenie lub zaczerwienienie wokół włosów. U części osób proces przebiega jednak bezobjawowo i staje się widoczny dopiero wtedy, gdy łysina jest już wykształcona. Dlatego wczesna wizyta u trychologa ma tu szczególne znaczenie.

Główne rodzaje i dlaczego warto je odróżniać

Łysienia bliznowate dzieli się na pierwotne, w których zniszczenie mieszka jest samą chorobą, oraz wtórne, w których blizna powstała w wyniku urazu zewnętrznego. Pierwotne dzielą się z kolei według rodzaju komórek zapalnych. Do zrozumienia tematu wystarczy znajomość kilku najczęstszych postaci.

• Liszaj płaski owłosionej skóry głowy: stan zapalny wokół mieszków, łuszczenie, swędzenie; ogniska są zazwyczaj nierówne i stopniowo się powiększają.
• Czołowe łysienie włókniejące: cofanie się linii włosów na czole i skroniach, nierzadko razem z utratą brwi; występuje częściej u kobiet po menopauzie (Vañó-Galván i współautorzy, Journal of the American Academy of Dermatology, 2014).
• Toczeń rumieniowaty tarczowy: czerwonawe nacieki z zanikiem skóry, związane z procesem autoimmunologicznym.
• Zapalenie mieszków włosowych z wyłysieniem (folliculitis decalvans): wysypka ropna, pęczki z kilku włosów wychodzące z jednego ujścia; stan zapalny ma charakter neutrofilowy.
• Centralne odśrodkowe łysienie bliznowaciejące: przerzedzenie zaczynające się na szczycie głowy i rozszerzające się koliście, częściej występujące u kobiet o afroteksturowanych włosach.

Osobną grupę stanowią wtórne blizny po oparzeniach, urazach, operacjach lub radioterapii. Są stabilne i nie mają aktywnego stanu zapalnego, dlatego podejście do nich jest inne. Więcej na ten temat w artykule o przeszczepie włosów na blizny.

Różnica między rodzajami nie jest czysto teoretyczna. Od niej zależy schemat leczenia, rokowanie i to, czy w ogóle należy mówić o zabiegu. Błąd w rozpoznaniu może oznaczać stracone miesiące, w których proces można było jeszcze zatrzymać.

Jak ustala się rozpoznanie

Diagnostyka zaczyna się od badania i wywiadu: kiedy pojawiły się pierwsze objawy, czy występowało swędzenie lub bolesność, czy podobne zmiany są obecne na skórze ciała, brwiach, paznokciach oraz jakie leki są przyjmowane. Następnie lekarz wykonuje trychoskopię. Charakterystyczne cechy to brak ujść mieszków, okołomieszkowe zaczerwienienie lub łuszczenie oraz pęczki włosów wychodzące z jednego ujścia.

W wątpliwych przypadkach konieczna jest biopsja skóry głowy. Niewielką próbkę (zazwyczaj 4 mm) wysyła się do badania histologicznego, a patomorfolog określa rodzaj nacieku zapalnego i stopień zniszczenia mieszków. Biopsję pobiera się z aktywnego brzegu ogniska, a nie z całkowicie „wypalonego” obszaru, ponieważ tam wartość diagnostyczna jest znikoma. Czasem dodatkowo zleca się badania krwi w celu wykluczenia chorób autoimmunologicznych.

Ważne jest także wykluczenie stanów, które jedynie przypominają łysienie bliznowate. Na przykład w łysieniu plackowatym skóra w ogniskach jest gładka, ale mieszki są zachowane i włosy mogą odrosnąć. Podobnie trichotillomania lub uszkodzenie trakcyjne na wczesnych etapach nie pozostawiają blizny. Różne rozpoznania oznaczają różną taktykę, dlatego tak ważnego rozpoznania nie stawia się „na oko”.

Kiedy przeszczep jest możliwy, a kiedy nie

Podstawowym warunkiem jest stabilność. Przeszczep rozważa się dopiero wtedy, gdy choroba jest potwierdzona i pozostaje w remisji: bez nowych ognisk, bez aktywnego stanu zapalnego i dolegliwości, zazwyczaj przez co najmniej jeden–dwa lata. Konkretny okres określa lekarz na podstawie rodzaju choroby i wyników trychoskopii.

Powód jest zrozumiały: graft wszczepiony w skórę z aktywnym stanem zapalnym może zostać zaatakowany przez ten sam proces. Dodatkowym ryzykiem jest tak zwane zjawisko Koebnera, w którym uraz skóry (a nacięcie podczas przeszczepu również jest urazem) wywołuje nowy rzut choroby u osób predysponowanych. Dlatego postać aktywna to bezpośredni powód, by odroczyć zabieg.

Osobno ocenia się jakość samej skóry. Tkanka bliznowata ma gorsze ukrwienie niż zdrowa, dlatego przyjęcie graftów w niej może być słabsze, a wzrost mniej gęsty. To naturalna przyczyna biologiczna, a nie wada techniki. Okolicę dawczą ocenia się równie starannie jak zwykle: mieszki z potylicy muszą być zdrowe i niezajęte przez proces zapalny.

Przeszczep próbny: jak się go przeprowadza

Nawet przy stabilnej remisji lekarze zazwyczaj nie wykonują pełnego zabiegu od razu. Zamiast tego przeszczepia się niewielką liczbę graftów na jeden ograniczony obszar – jest to strefa próbna. Cel jest prosty: sprawdzić, czy mieszki przyjmą się w tkance bliznowatej i czy zabieg nie wywoła nowego rzutu choroby.

Wynik ocenia się nie wcześniej niż po 6–12 miesiącach. Przeszczepione włosy zaczynają rosnąć po raz pierwszy po około 3–4 miesiącach, ale gęstość i zachowanie skóry widać dopiero po roku. Jeśli grafty się przyjęły, a nowych objawów zapalenia nie ma, lekarz omawia drugi etap. Jeśli przyjęcie jest słabe lub pojawiły się objawy, rezygnuje się z kontynuacji, co również jest cenną informacją, a nie porażką.

Czym przeszczep na bliznę różni się technicznie

Gęstość przeszczepu na bliznę jest zazwyczaj niższa niż na zdrowej skórze, a grafty rozmieszcza się rzadziej, aby nie pogarszać ukrwienia. Lekarz może stosować mniejsze kanały i ostrożniej pracować w każdym obszarze. Dlatego pokrycie blizny wymaga więcej czasu, a efekt jest zazwyczaj mniej gęsty niż przy przeszczepie z powodu łysienia androgenowego. Warto kierować się naturalnym, lecz nie „gęstym” wyglądem.

Leczenie: co robić przed zabiegiem i po nim

Przeszczep nie leczy łysienia bliznowatego. Jest to wyłącznie korekta kosmetyczna już utraconego obszaru, natomiast główną pracą jest kontrola stanu zapalnego. Schemat ustala dermatolog lub trycholog w zależności od postaci: mogą to być miejscowe kortykosteroidy, wstrzyknięcia do ognisk, leki przeciwzapalne i immunomodulujące, a w niektórych postaciach antybiotyki. Przegląd opcji terapii pierwotnych łysień bliznowatych można znaleźć w pracy Harries i współautorów (British Journal of Dermatology, 2013).

Ważne, aby nie sięgać po samoleczenie. Środki stosowane w łysieniu androgenowym, na przykład finasteryd, nie zatrzymują procesu bliznowacenia, a czas może zostać stracony. To samo dotyczy osocza bogatopłytkowego (PRP): w postaciach bliznowatych nie traktuje się go jako zamiennika leczenia przeciwzapalnego, a decyzję o jakichkolwiek wstrzyknięciach podejmuje wyłącznie lekarz.

Po przeszczepie pacjent zazwyczaj pozostaje pod obserwacją: okresowa trychoskopia, dokumentacja fotograficzna, szybka reakcja na swędzenie lub łuszczenie. Jeśli objawy zapalenia pojawią się ponownie, terapię koryguje się wcześniej, zanim uszkodzenie stanie się widoczne.

Ryzyko i realistyczne oczekiwania

Szczerze o najważniejszym: gwarantowanego efektu tu nie ma. Do możliwych powikłań należą słabe przyjęcie graftów, nierównomierny wzrost, zaostrzenie choroby podstawowej, a u części osób dalsza utrata własnych włosów w sąsiedztwie przeszczepionego obszaru. Dotyczy to zwłaszcza czołowego łysienia włókniejącego, które może postępować także po okresie remisji.

Dlatego rozsądne jest stawianie umiarkowanych celów: nie „odzyskanie gęstych włosów”, lecz uczynienie obszaru mniej widocznym. Dla części pacjentów to wystarczy i zmienia samopoczucie. Dla innych lepszą alternatywą okazuje się kamuflaż, fryzura, mikropigmentacja skóry głowy lub po prostu obserwacja. Wszystkie opcje warto omówić z góry.

Pierwszym krokiem jest zawsze konsultacja trychologa z diagnostyką. Jeśli następnie pojawi się kwestia zabiegu, przeszczep włosów planuje się indywidualnie i zazwyczaj zaczyna się właśnie od próby, a nie od pełnego zakresu.

Najczęściej zadawane pytania